Belçika’da uzun yıllar boyunca fabrikalarda, madenlerde, inşaatlarda ve hizmet sektöründe alın teri döken birinci ve ikinci nesil Türk toplumu, bugün hak ettikleri emeklilik dönemini yaşıyor. Belçika sosyal güvenlik sistemi, çalışanların prim ödemelerine ve çalışma sürelerine dayalı güçlü bir emeklilik ve sağlık koruma ağı sunar. Ancak emeklilik haklarının kapsamı, tam veya kısmi kariyer durumuna, medeni hale ve ikamet edilen ülkeye göre önemli farklılıklar gösterebilir.
Emeklilik maaşının yanı sıra sağlık sigortasının kapsamı ve gelir düzeyine bağlı olarak bağlanan sosyal yardımlar, yaşlılık döneminde maddi refahı korumak adına büyük bir yere sahiptir. Sosyal hakların doğru bilinmesi, hak edilen desteklerin eksiksiz alınmasını mümkün kılar. Bu noktada, belçika’daki türkler emeklilik mevzuatını, sağlık imtiyazlarını ve devlet desteklerini öğrenerek hak kayıplarının önüne geçebilmektedir.
Emeklilik Maaşı Hesaplama Kriterlerinde belçika’daki türkler
Belçika’da yasal emeklilik sistemi üç temel kategori üzerinden maaş bağlar: işçi (salarié), memur (fonctionnaire) ve bağımsız çalışan (indépendant). Türk vatandaşlarının büyük bir bölümü işçi ve serbest çalışan statüsünde prim ödemiştir. Tam emeklilik maaşına hak kazanabilmek için kural olarak 45 yıllık (14.040 gün) tam bir çalışma kariyerinin tamamlanmış olması şartı aranır.
Eğer çalışma süresi 45 yılın altındaysa, emekli maaşı fiilen çalışılan gün sayısının 14.040’a oranlanmasıyla kısmi (prorata) olarak hesaplanır. Ayrıca bekar (tek kişi) tarifesi ile aile (eşin geliri olmaması durumu) tarifesi arasında maaş tutarı açısından belirgin farklar bulunur.
Yasal Yaş ve Erken Emeklilikte belçika’daki türkler
Belçika'da yasal emeklilik yaşı kademeli olarak yükseltilmektedir. Uzun yıllar 65 olarak uygulanan yasal sınır, reform paketleri çerçevesinde 66 ve ardından 67 yaşına çıkarılacaktır. Ancak genç yaşta çalışmaya başlayanlar için erken emeklilik (retraite anticipée / vervroegd pensioen) imkanı saklı tutulmaktadır.
Erken emekli olabilmek için yaşa bağlı olarak minimum 42 ila 44 yıllık kayıtlı çalışma kariyerine sahip olunması gerekir. Ağır işlerde çalışanlar veya uzun süreli iş göremezlik yaşayanlar için ise özel muafiyet maddeleri uygulanabilmektedir.
Gelir Tamamlama Garantisi (GRAPA / IGO) ve belçika’daki türkler
Belçika’da 45 yıllık tam kariyeri dolduramamış ve bağlanan emekli maaşı asgari geçim standardının altında kalmış yaşlı bireyler için Gelir Garantisi Sistemi (GRAPA - Garantie de revenus aux personnes âgées / IGO - Inkomensgarantie voor ouderen) devreye girer. Bu yardım bir emeklilik maaşı değil, sosyal bir yardım ödeneğidir.
GRAPA/IGO yardımı, kişinin ve birlikte yaşadığı aile bireylerinin tüm gelirleri incelendikten sonra, yasal olarak belirlenen asgari geçim tavanına ulaşacak şekilde aradaki farkın devlet tarafından ödenmesi esasına dayanır.
GRAPA Alanlar İçin Seyahat Kısıtlamasında belçika’daki türkler
GRAPA veya IGO ödeneği alan vatandaşlarımızın en çok dikkat etmesi gereken kural ikamet şartıdır. Bu yardımdan yararlanan kişilerin bir takvim yılı içerisinde toplamda 29 günden fazla Belçika dışında bulunmaları kesinlikle yasaktır.
Yurt dışına çıkış yapılmadan önce Federal Emeklilik Ofisi’ne (SFP / FPD) bildirimde bulunulması zorunludur. Belirlenen 29 günlük sürenin aşılması durumunda yardım derhal kesilmekte ve yersiz ödenen tutarlar yasal faiziyle geri tahsil edilmektedir.
- Bildirim Yükümlülüğü: Yurt dışına seyahat etmeden önce resmi form ile emeklilik dairesine bilgi verilmelidir.
- Mülkiyet İncelemesi: Başvuru sahibinin üzerine kayıtlı taşınmaz mallar (Türkiye’dekiler dahil) hesaplamaya dahil edilir.
- Hane İçi Gelir Kontrolü: Aynı çatı altında yaşayan çocukların veya yakınların gelirleri yardım miktarını doğrudan düşürebilir.
Sağlık Hizmetleri ve İlaç İndirimlerinde belçika’daki türkler
Belçika’da emekli olan tüm vatandaşlar, bağlı bulundukları sağlık sigortası fonu (Mutuelle / Ziekenfonds) aracılığıyla kapsamlı sağlık teminatından yararlanmaya devam eder. Emekliler, genel olarak sağlık harcamalarında daha avantajlı geri ödeme dilimlerine tabidir.
Düşük gelirli emekliler için tanınan "BIM / OMNIO" (Yüksek Geri Ödeme Hakkı) statüsü, doktor vizite ücretlerinin, hastane yatış masraflarının ve reçeteli ilaçların neredeyse tamamen ücretsiz olmasını sağlar.
Türkiye’de Yaşayan Emekliler ve belçika’daki türkler
Birçok Türk emekli, emeklilik günlerini memleketlerinde geçirmek istemektedir. Belçika'da kazanılmış saf emeklilik maaşları (çalışılarak hak edilen primli maaşlar), ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde Türkiye’ye transfer edilebilir ve kesintisiz şekilde ödenebilir.
Ancak GRAPA/IGO gibi sosyal yardım niteliğindeki tamamlayıcı ödenekler kesinlikle ülke dışına ihraç edilemez. Türkiye'ye kalıcı dönüş yapan veya yılın büyük kısmını Türkiye'de geçirenlerin sağlık sigortası hakları ise "BT8" gibi ikili sözleşme formülleri üzerinden SGK kapsamına aktarılabilmektedir.
- Türkiye’ye taşınmadan önce Federal Emeklilik Ofisi'ne ikametgah değişikliği resmi olarak bildirilmelidir.
- Sağlık sigortasından temin edilecek uluslararası formüler ile Türkiye’de SGK üzerinden sağlık hizmeti açtırılmalıdır.
- Her yıl düzenli olarak gönderilen "Yaşam Belgesi" (Certificat de vie / Levensbewijs) yerel makamlara onaylatılıp geri gönderilmelidir.
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması uyarınca emekli maaşının hangi ülkede vergilendirileceği netleştirilmelidir.
- İlaç ve periyodik tedavi süreçleri için iki ülke arasındaki mevzuat farklılıkları önceden araştırılmalıdır.
Özetle, Belçika sosyal güvenlik sistemi Türk emeklilerine geniş kapsamlı haklar ve güvenceler sunmaktadır. Prim karşılığı kazanılan emeklilik maaşları kişinin refahını sağlarken, düşük gelirli emeklilere sunulan GRAPA, BIM statüsü ve enerji destekleri sosyal koruma kalkanını güçlendirmektedir. Hakların kesintiye uğramaması adına bildirim yükümlülüklerine titizlikle uyulması, özellikle yurt dışı ikamet sürelerinin aşılmaması şarttır. Mevzuatı yakından takip eden emeklilerimiz, hak ettikleri huzurlu emeklilik yıllarını güvenle sürdürebilirler.
Top comments (0)